چالش‌های حقوق مالکیت فکری در نظام حقوقی ایران؛ تحلیلی بر مبانی فقهی و الزامات عصر دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد پیوسته معارف اسلامی و حقوق( گرایش حقوق خصوصی)، دانشکده حقوق و الهیات ، دانشگاه شهید باهنرکرمان، ایران

2 استادیار گروه حقوق دانشکده حقوق و الهیات دانشگاه شهید باهنر کرمان،ایران،کرمان

10.22091/diplic.2026.16850.1054

چکیده

تحولات فناوری و گسترش اقتصاد دانش‌بنیان، حقوق مالکیت فکری را به یکی از مهم‌ترین حوزه‌های حقوق خصوصی تبدیل کرده است. با وجود این، نظام حقوقی ایران در حمایت از دارایی‌های فکری با چالش‌هایی همچون ابهام در مبانی نظری، پراکندگی قوانین، نارسایی رویه قضایی و فقدان مقررات متناسب با فناوری‌های نوین مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل این چالش‌ها، مبانی حقوق مالکیت فکری را در پرتو فقه امامیه بررسی کرده و ظرفیت قواعدی همچون مالیت عرفی، بنای عقلا، قاعده تسلیط، احترام مال، اتلاف و تسبیب را در حمایت از دارایی‌های نامشهود ارزیابی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، ضمن نقد رویکردهای موجود، چالش‌های مفهومی، تقنینی، قضایی و فناورانه نظام حقوق مالکیت فکری ایران را تحلیل کرده و آنها را با تحولات حقوق تطبیقی مقایسه می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقه امامیه از ظرفیت لازم برای حمایت از حقوق مالکیت فکری برخوردار است، اما انعکاس ناکافی این ظرفیت‌ها در قوانین و رویه قضایی، کارآمدی نظام حقوقی را کاهش داده است. ازاین‌رو، تدوین قانون جامع مالکیت فکری، تقویت رویه‌های تخصصی قضایی و بازخوانی پویا از مبانی فقهی متناسب با اقتضائات عصر دیجیتال، مهم‌ترین راهکارهای ارتقای حمایت حقوقی از نوآوری و خلاقیت در ایران محسوب می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آموزه‌های حقوق مالکیت فکری کشورهای اسلامی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 17 شهریور 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار