بررسی فقهی–حقوقی موضوع قرارداد در معاملات فکری و پژوهشی با تأکید بر شرط قدرت بر تسلیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 حسن صدرازاده دانشجوی کارشناسی ارشد، حقوق خصوصی، دانشگاه علامه عسکری، قم،ایران، book1996@iran.ir. 0009-0003-8806-7030

2 مصطفی سلیمانیان دانش آموخته سطح(4)، فقه و اصول، حوزه علمیه ، قم،ایران، استاد حقوق دانشگاه علامه عسکری قم

10.22091/diplic.2026.15363.1041

چکیده

گسترش معاملات مبتنی بر فعالیت‌های فکری، علمی و پژوهشی در عصر حاضر، پرسش‌های نوینی را در حوزه اعتبار و صحت این‌گونه قراردادها از منظر فقه و حقوق مطرح ساخته است. یکی از چالش‌های اصلی در این زمینه، انطباق شرط «قدرت بر تسلیم» با ماهیت غیرمادی موضوع این معاملات است؛ شرطی که در فقه امامیه و حقوق ایران به‌عنوان یکی از شرایط اساسی صحت معامله شناخته می‌شود. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع دست‌اول فقهی و حقوقی، به بررسی مفهوم و کارکرد شرط قدرت بر تسلیم در معاملات فکری و پژوهشی می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که شرط قدرت بر تسلیم در فقه امامیه و حقوق ایران، ناظر بر امکان عقلایی اجرای تعهد است و محدود به تحویل مادی و عینی موضوع معامله نیست. در این معاملات، تسلیم ماهیتی اعتباری و تعهد محور دارد و غالب این قراردادها در زمره تعهدات به وسیله قرار می‌گیرند، نه تعهدات به نتیجه. بنابراین، غیرمادی بودن موضوع قرارداد، مانع تحقق شرط قدرت بر تسلیم نمی‌شود و موجب بطلان معامله نخواهد بود. این مقاله با ارائه تفسیری موسع و تطبیقی، امکان توجیه صحت و اعتبار معاملات فکری و پژوهشی را در چارچوب فقه امامیه و حقوق ایران تأیید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات